Văn hoá truyền thống mảnh đất Tây Nguyên và sức hấp dẫn của những lễ hội dân gian

Trải qua thời gian và bao thăng trầm của lịch sử, nét văn hoá truyền thống mảnh đất Tây Nguyên vẫn được quan tâm, gìn giữ và có sức lôi cuốn, hấp dẫn kỳ lạ; đặc biệt, là với những du khách từ nơi xa đến mảnh đất hơn trăm năm tuổi đậm đà bản sắc.

Lễ hội văn hoá truyền thống Tây Nguyên

Từ thuở xa xưa, hàng năm, đồng bào các dân tộc tại chỗ (Ba Na, Xê Đăng, Giẻ Triêng, Gia Rai...) vùng Bắc Tây Nguyên đều mở nhiều lễ hội. Theo vòng đời của con người, vòng đời của cây lúa, cũng như đặc thù đời sống cộng đồng đổi thay, chu chuyển; lễ hội ra đời và khẳng định sức sống theo thời gian.

Lễ hội thư rải quanh năm, song với các dân tộc thiểu số Kon Tum, theo niên kỳ, từ cuối mùa mưa, tầm tháng 10, tháng 11 năm trước đến đầu mùa khô, độ tháng 3, tháng 4 năm sau; ấy là "mùa" lễ hội. Ngày xưa, sống nhờ rừng núi, dựa vào thiên nhiên, người Ba Na, Xê đăng, Gia Rai.. mỗi năm chỉ làm một mùa rẫy. Đầu mùa khô, tháng 2 tháng 3, người người dồn sức phát cây, vỡ đất, chờ khi có mưa  là  tỉa hạt, xuống giống; tháng 9, tháng 10 cuối mùa mưa, nhà nhà tập trung tuốt, cắt lúa xong; mới sang những ngày rảnh rang. Bởi vậy gọi là “mùa” lễ hội bởi vì đây là thời điểm bà con rảnh rang có nhiều thời gian để mở lễ hội.

Khi lúa ngô đã đầy kho, heo gà đã đông đàn; theo tâm linh, tín ngưỡng truyền thống, đó cũng là mùa công việc hanh thông, niềm vui kéo đến; là dịp để con người bày tỏ tâm tư, ý nguyện. Các lễ hội được tổ chức vào thời điểm này như lễ mừng lúa mới, bắc máng nước (hay sửa máng nước), mừng năm mới...; hay  phổ biến là các lễ hội liên quan đến sự ra đời, lớn lên, trưởng thành của con người và vòng đời của cây lúa; trước hết để cúng cầu, tạ ơn thần linh; sau để bày tỏ niềm vui, cùng nhau giao lưu, chia sẻ tâm tư, ước vọng …
Bởi mang ý nghĩa tạ dâng đấng tối cao, nên lễ hội không bao giờ thiếu phần nghi lễ linh thiêng, trang trọng. Tất cả những gì tốt nhất, đẹp nhất, hay nhất, ngon nhất... đều được dành cho lễ hội, mà đặc biệt, là được chọn làm lễ vật.  Coi như "luật bất thành văn", con vật hiến sinh không bao giờ thiếu, ghè rượu không thể nào quên. Lễ lớn, lũ làng thường dựng cây nêu, thay lời gọi mời, tấu trình với đấng tối cao; thường cúng trâu, cúng bò, cúng dê, cúng heo… Lễ bình thường, chỉ cần con gà…, lễ cúng diễn ra trang trọng, không mất nhiều thời gian; nhưng phần "hội" thì thâu đêm, suốt sáng, có khi kéo dài đến đôi ba ngày. Vì là dịp để gặp gỡ, giao lưu, nên tất cả mọi người trong cộng đồng đều tự nguyện, nhiệt thành. Tất cả đều hăng hái, vô tư đắm mình trong không gian lễ hội.

Lễ hội cồng chiêng Tây Nguyên

Nhắc đến Tây Nguyên không thể không nhắc đến Lễ hội Cồng chiêng Tây Nguyên. Đây là lễ hội lưu trữ trọn vẹn và tôn vinh những giá trị truyền thống quý báu của người dân miền núi từ bao đời nay. Không gian Cồng Chiêng Tây Nguyên còn được chính UNESCO công nhận là di sản truyền khẩu và văn hóa phi vật thể nhân loại vì những tinh hoa lễ hội mang lại. 
Vào mùa lễ này, du khách đến với Tây Nguyên sẽ được hòa mình vào bầu không khí tưng bừng, náo nhiệt, đôi khi trầm lắng của những giai điệu rộn ràng. Đây là các bản nhạc phát ra từ tiếng cồng chiêng do đích thân người dân nơi đây làm. Chưa hết, bạn còn được lắng nghe tiếng hát và vũ điệu của các chàng trai, cô gái quanh ánh lửa hồng bập bùng cao nguyên. 

Thời gian: Mỗi năm lễ hội được tổ chức vào một thời điểm khác nhau, năm nay vẫn chưa xác định được thời gian chính xác.
Địa điểm: 5 tỉnh Tây Nguyên sẽ luân phiên tổ chức đó là Đăk Lăk, Lâm Đồng, Kontum, Đăk Nông và Gia Lai.

2.2 Lễ hội đua voi ở Tây Nguyên

Lễ hội đua voi Tây Nguyên

Đây là một trong những lễ hội Tây Nguyên hấp dẫn, thu hút nhất của Bản Đôn với nhiều hoạt động giải trí đặc sắc. Một số tiết mục tiêu biểu có thể kể đến như: lễ cúng cầu cho voi mạnh khỏe, lễ cúng bến nước, lễ hội đâm trâu (hay lễ ăn trâu mừng mùa), voi thi chạy, voi đá bóng, voi bơi vượt sông Sê rê pôk, lễ cúng lúa mới mừng được mùa hội thi văn hoáẩm thực các dân tộc và hội thi giã gạo…Đặc biệt, lễ hội đua voi Tây Nguyên và lễ hội đâm trâu rất được du khách trong và ngoài nước yêu thích vì bầu không khí thi đấu rất sôi động, náo nhiệt.

Thời gian: Lễ diễn ra thường niên vào tháng 3 và kéo dài 3 ngày.
Địa điểm: Lễ được tổ chức tại Bản Đôn, xã Krông na, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đăk Lăk.

2.3  Lễ mừng cơm mới (lễ mừng lúa mới)

Lễ hội cúng cơm mới

Một lễ hội Tây Nguyên độc đáo bạn nhớ tham gia khi đến đây mùa xuân đó là Tết cơm mới (hay còn gọi Tết Hạ Nguyên). Người dân miền núi đã tổ chức lễ này để bày tỏ lòng cảm tạ, biết ơn các vị thần linh, trời đất đã cho một vụ mùa bội thu, đầy ắp gạo lúa. 

Vào những ngày lễ, người dân khắp bản làng sẽ vui ca, ăn uống tưng bừng. Thử tưởng tượng, bạn sẽ được hòa mình vào những khúc hát thâu đêm, nếm những món đặc sản núi rừng như cơm lam, gà nướng, heo quay nóng hổi, thơm phức cùng một chén rượu cần ấm nồng giữa đêm sương.

Thời gian: Lễ hội thường rơi vào cuối năm theo lịch âm, đây là lúc người dân thu hoạch xong lúa (khoảng cuối tháng 11 tới tháng 1 năm sau theo lịch dương).
Địa điểm: Lễ diễn ra khắp các buôn làng trên địa bàn Tây Nguyên.

2.4 Lễ hội cafe Tây Nguyên 

Lễ hội cà phê Tây Nguyên 2019

Một trong những lễ hội Tây Nguyên đặc sắc mà bạn không thể bỏ qua đó là lễ hội Cafe Tây Nguyên. Đây là một trong những lễ hội lớn nhất của vùng này. Nếu bạn là một người yêu cà phê, đặc biệt là hương vị đậm đà của cà phê Việt Nam thì đây là lễ hội hoàn hảo cho bạn. Lễ hội có rất nhiều hoạt động thú vị như chương trình ca múa nhạc, hội chợ triển lãm cà phê, hội chợ đường phố, hội thi nhà nông đua tài, đường sách - cà phê,...chờ bạn đến khám phá khi du lịch Buôn Ma Thuột.

Thời gian: Lễ hội thường diễn ra vào tháng 3 hàng năm.
Địa điểm: thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk

2.5 Lễ bỏ mả

Lễ bỏ mả ở Tây Nguyên

Đây là một lễ hội Tây Nguyên có truyền thống lâu đời mang màu sắc tâm linh, tín ngưỡng độc đáo. Những người dân tộc nơi đây tin rằng khi con người chết đi sẽ không đi về thế giới bên kia mà quay lại dương thế nhập vào cơ thể trẻ em. Vậy nên người dân cần làm lễ bỏ mã để tiễn đưa linh hồn về với tổ tiên ông bà. 
Lễ thường được tổ chức ở các ngôi nhà mồ có đặt những tượng gỗ điêu khắc tinh xảo bên trong. Những bức tượng này mô phỏng cuộc sống sinh hoạt đời thường để người đã khuất không còn buồn bã, vương vấn dương thế. Sau khi lễ hội kết thúc, người dân sẽ không lui tới nơi này nữa để linh hồn hoàn toàn cắt đứt với nhân gian.

Thời gian: Dân tộc Bahnar sẽ tổ chức lễ vào tháng 9 – 10 âm lịch hàng năm còn dân tộc Jrai thường làm lễ vào khoảng tháng 1 – 2 âm lịch.
Địa điểm: Lễ hội diễn ra ở phần lớn các bản làng của người dân tộc Bahnar và Jrai.

2.6 Lễ tạ ơn cha mẹ

Lễ tạ ơn cha mẹ

Đây là lễ hội truyền thống của người Bana và Jrai, nhằm bày tỏ lòng hiếu thảo và biết ơn đối với cha mẹ. Những người con đã lập gia đình và sống riêng sẽ chọn ngày lành rồi mang những vật cúng như trâu, bò, lợn, gà,...quay về nhà và tổ chức lễ tạ ơn công sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ. Sau đó, mọi người quây quần bên nhau ăn uống tưng bừng trong 2 ngày. Lễ diễn ra cả bên nhà cha mẹ ruột và cha mẹ của chồng/vợ.

Thời gian: Sau ngày lễ mừng cơm mới 
Địa điểm: Tại cộng đồng người Bahnar và Jrai ở Kon Tum.

Mỗi lễ hội Tây Nguyên đều có những nét đặc trưng và ý nghĩa riêng, lễ nào cũng mang đậm sắc thái dân tộc. Khi du lịch Tây Nguyên. Kỳ nghỉ lễ 30/4 này, nếu lựa chọn Tây Nguyên là địa điểm mới trong hành trình khám phá, hãy cố gắng sắp xếp lịch trình để tham gia hết những lễ trên bạn nhé.